Jeugdboekenmaand 2027: over boeken, bruggen en activisme
Jeugdboekenmaand 2027 staat helemaal in het teken van water. Sarah Garré, water- en bodemwetenschapper bij het ILVO en auteur van Het Grote Waterboek en Wondergrond, stelt dat boeken een belangrijke rol kunnen spelen in de transitie naar een meer duurzame maatschappij. Hoe ze dat volgens haar doen, licht ze toe in deze inspirerende tekst.
door Sarah Garré - illustraties: Charlotte Severeyns
We leven in een tijd waarin gesprekken over klimaat, milieu en water vaak beginnen met waarschuwingen, cijfers en schuldgevoel. Toch leidt zo’n aanpak zelden tot echte betrokkenheid. Mensen laten zich niet gemakkelijk overtuigen door een belerende vinger. Veel krachtiger is het om eerst nieuwsgierigheid, verwondering en verbinding te creëren.
Vanuit die overtuiging ontstonden Het Grote Waterboek en Wondergrond. Beide boeken vertrekken niet vanuit wat mensen fout doen, maar vanuit de wonderlijke wereld die ons omringt. Ze nodigen kinderen én volwassenen uit om samen op ontdekking te gaan. Want wie ergens van gaat houden, wil er uiteindelijk ook zorg voor dragen.
Nieuwsgierigheid en toegankelijkheid
Nieuwsgierigheid vormt daarbij de motor. Verrassende weetjes, speelse vragen en rijke illustraties prikkelen de lezer om verder te kijken. Niet door onmiddellijk alle antwoorden te geven, maar door vragen op te roepen: hoe komt water op aarde terecht? Wat gebeurt er met ons afvalwater nadat we doorspoelen? Waarom is grondwater zo belangrijk? De bedoeling is niet dat je na één pagina alles begrijpt, maar dat je zin krijgt om verder te ontdekken.
Toegankelijkheid speelt daarbij een belangrijke rol. Iedereen leert anders en heeft andere interesses. Daarom bieden de boeken verschillende ingangen tot het onderwerp. Je kunt beginnen bij water in je lichaam, bij water in de ruimte, bij geschiedenis, natuur of technologie. Je hoeft de boeken niet van voor naar achter te lezen. Je kunt bladeren, kijken, zoeken en verwonderd raken. Nieuwsgierigheid volgt immers zelden een vaste route.
Ook de illustraties zijn veel meer dan decoratie. Ze vertellen mee het verhaal, bevatten verborgen details en stimuleren de verbeelding. Door beeld en tekst samen te brengen, worden complexe onderwerpen toegankelijk zonder aan nuance te verliezen. Zo ontstaat ruimte voor zowel verwondering als verdieping.
“Terwijl veel informatie vandaag vluchtig voorbijflitst op schermen, nodigt een boek uit om te vertragen. Je legt het open op tafel, je leest het samen in de zetel, je geeft het door en praat erover.”
Mensen samenbrengen
Een fysiek boek heeft bovendien een bijzondere eigenschap: het brengt mensen samen. Terwijl veel informatie vandaag vluchtig voorbijflitst op schermen, nodigt een boek uit om te vertragen. Je legt het open op tafel, je leest het samen in de zetel, je geeft het door en praat erover. Een kind wijst iets aan, een ouder vertelt een verhaal, een grootouder deelt een herinnering. Het boek wordt een aanleiding voor gesprekken en ontmoetingen.
Tegelijk tonen de boeken dat water veel meer is dan een natuurverschijnsel. Het verbindt landbouw, natuur, voedselproductie, economie, geschiedenis en klimaat. Watertekorten, grondwatergebruik of voedselproductie hebben vaak gevolgen die verder reiken dan onze eigen omgeving. Wie zich in water verdiept, ontdekt hoe sterk alles met elkaar verweven is.
Die verwevenheid maakt duidelijk dat er zelden eenvoudige antwoorden bestaan. Wateruitdagingen vragen om afwegingen tussen verschillende belangen en perspectieven. Daarom proberen de boeken geen kant-en-klare oplossingen of meningen op te leggen. Ze moedigen lezers aan om verbanden te zien, vragen te stellen en een eigen visie te ontwikkelen. Werkelijke betrokkenheid ontstaat immers niet door te vertellen wat iemand moet denken, maar door te helpen begrijpen hoe complex de wereld is.
“Zo ontstaat een vorm van activisme die niet vertrekt vanuit schuld of schaamte, maar vanuit verwondering. Niet door mensen te vertellen wat ze moeten doen, maar door hen uit te nodigen anders te kijken naar de wereld om hen heen.”
Impact
De mooiste impact laat zich echter niet meten in verkochte exemplaren of vertalingen. Die zit in de kleine momenten waarop kennis wordt doorgegeven. Een kind dat enthousiast uitlegt wat er gebeurt met water nadat je doorspoelt. Een ouder die verrast wordt door een nieuw inzicht. Een gesprek dat verder leeft buiten de pagina’s van het boek.
Zo ontstaat een vorm van activisme die niet vertrekt vanuit schuld of schaamte, maar vanuit verwondering. Niet door mensen te vertellen wat ze moeten doen, maar door hen uit te nodigen anders te kijken naar de wereld om hen heen. Van verwondering groeit begrip. Van begrip groeit betrokkenheid. En uit betrokkenheid ontstaat zorg voor wat ons allemaal verbindt: water.
Soms begint dat proces gewoon met een boek uit de bibliotheek.
Deze tekst is een afgeleide van de keynote die Sarah Garré hield op de Inspiratiedag Jeugdboekenmaand voor bibliotheekmedewerkers op 29 september 2026.