De vijf van Hannelore Bedert

‘Het klinkt melig, maar als kind kon de hele wereld rond mij verdwijnen terwijl ik las, in die bruine eenzit bij het glazen schuifraam in de woonkamer. Mijn ouders moesten herhaaldelijk mijn naam noemen om mijn aandacht te trekken als ik weer eens compleet in een boek verdwenen was. Toen ze die eenzit jaren later vervingen door een minder versleten exemplaar, voelde het zelfs pijnlijk, alsof mijn leesplek werd afgenomen.

De rest van mijn gezin vond onze wekelijkse wandeling naar de bibliotheek van Deerlijk even leuk als ik, maar daarbuiten begreep niet iedereen waarom ik ondersteboven was van sommige boeken. Ik zie mezelf nog staan in de toneel- en voordrachtles op de academie: ik deelde een stukje uit De moeder van David S, maar kreeg niet overgebracht waarom dit verhaal over een zwaar drugsverslaafde puber zo’n grote impact op mij had gehad.

Ik kon en kan het zelf niet helemaal verklaren, maar ik denk dat het enerzijds een spannende realitycheck was - blijkbaar bestonden er minder veilige nesten dan het mijne, en opstandigere pubers dan ikzelf. Anderzijds was het een heftige ervaring om te lezen hoe Davids moeder hem probeert te redden, maar daarmee haar huwelijk én de band met haar andere kinderen op het spel zet.

Waarschijnlijk heb ik daarom onlangs mijn herlezing na 100 bladzijden gestaakt: als mama van een tienerzoon vond ik dit boek wel héél confronterend. Maar het feit dat het me nog altijd raakt, zegt veel over zijn kracht. Ik bleek ook nog altijd te houden van Yvonne Keuls’ taal: weinig omfloerst, zonder veel poeha. Dat komt vaak het best bij mij binnen.’

‘Weet je waar ik vroeger van gruwelde? De handgeschreven lidkaarten waarop de, in ons geval hele strenge, bibliothecarissen exact zagen wat je had meegenomen. Daardoor durfde ik niet eender welk boek te ontlenen, maar dankzij een mildere baliemedewerker stapte ik op een dag toch stiekem over naar de volwassen afdeling, waar ik Carrie van Stephen King vond. Toen ik het uit had, wilde ik het gat meteen opnieuw vullen, en zo bleef ik jarenlang genieten van Kings schrijfstijl en verbeeldingswereld. Die hebben me nooit ontgoocheld. Meer nog, ze waren een aanmoediging om mijn altijd al rijke fantasie te koesteren.

Maar toen ik aan Studio Herman Teirlinck studeerde, merkte ik dat Kings boeken scheef bekeken werden, wegens niet hoogstaand genoeg, te mainstream. Ik was achttien en beïnvloedbaar, dus ik zweeg. Pas toen ik wat ouder werd en mij ging afzetten tegen dit soort elitaire kijk op lezen, liet ik mijn liefde weer toe. En zeker toen ik Over leven en schrijven in handen kreeg, waarin King in zijn ontzettend vlotte stijl vertelt over zijn hobbelige pad naar schrijver worden en over de kneepjes van het vak.

Vooral dat laatste heeft mij veranderd: hij deed me inzien dat je als schrijver niet enkel mag vertrouwen op je eventuele talent, maar dat je je urenlang moet bekwamen in het ambacht. “Als ik niet elke dag schrijf, worden de personages muf in mijn hoofd”, is een zin die ik heb aangeduid. Net als: “Soms lever je goed werk als je zelf het gevoel hebt dat je alleen maar stront aan het scheppen bent”. Voor zulke inzichten én voor zijn vroege boeken blijf ik King eeuwig dankbaar.’

‘Ik ben geen dweperige bewonderaar. Mij zul je niet zien in fanclubs, laat staan op meet-and-greets. Maar ik kan wel hartstochtelijk houden van wat iemand maakt. Zo waren mijn man Stijn en ik fan van Eels (de artiestennaam van de Amerikaanse muzikant Mark Oliver Everett, red.) omdat hij zulke mooie, gekke, grappige én kwetsbare songs op de wereld had losgelaten. Dus toen hij Things the Grandchildren Should Know uitbracht, heb ik dat, ondanks mijn scepsis tegenover autobiografieën - ze zijn vaak tenenkrullend slecht geschreven - direct gekocht en gelezen.

Het is nu jaren geleden, maar ik herinner me nog hoe hoopvol, wijs en treffend E. de ups en downs in zijn leven beschreef. Hoe droog én gevoelig hij bijvoorbeeld vertelde over zijn vader, een briljante natuurkundige die emotioneel erg afwezig was en die stierf aan een hartaanval. Over hoe relatief kort daarna zijn moeder overleed aan kanker, en hoe zijn dierbare zus Liz na verslavingsproblemen uit het leven stapte. Zo speelde E. zijn hele gezin kwijt, net op het moment dat zijn muziekcarrière vorm begon te krijgen.

Maar dit is helemaal geen “Kijk eens hoe sterk ik uit mijn miserie ben gekomen”-boek, integendeel, het zit vol zelfspot en absurditeit. Het deed me huilen én hardop lachen. Meermaals las ik passages voor aan eender wie er op dat moment in mijn buurt was. Die was dan evengoed in iets verdiept, maar om een stuk van E.’s geweldige boek te delen, onderbrak ik zomaar mijn gezelschaps bezigheden - een ergerlijk kantje van mezelf; ik weet het.’ (lacht) 

‘Ik laat me helaas vaak vangen door stickertjes op boekcovers. Alhoewel, helaas… Het is dankzij de sticker ‘Getipt door DWDD’ (het Nederlandse tv-programma De wereld draait door, red.) dat ik instinctief de flaptekst van Na Mattias begon te lezen. De laatste zin was genoeg om het te kopen, want er stond: “Deze roman is een voetafdruk van een vroege dood. Aangrijpend, maar ook onverwachts hoopvol”. 

Het was 2020, ongeveer een jaar na het overlijden van mijn man Stijn (die op amper 40-jarige leeftijd stierf, aan acuut hartfalen, red.) Heel wat mensen stopten me toen – goedbedoeld, maar tot vervelens toe – zelfhulpboeken toe, vandaar wellicht mijn zoektocht naar fictie, en dan vooral hoopvolle fictie.

Zantingh verweeft de herinneringen van verschillende personen die de jonggestorven hoofdpersoon, Mattias, hebben gekend. Het is een slimme manier om te tonen hoe anders iemands impact op de mensen in zijn omgeving kan zijn, en hoe anders dus de intensiteit van hun rouw. Het leerde me ook dat je soms pas beseft hoeveel iemand voor je betekende wanneer die nooit meer terugkomt – een realisatie die sowieso pas gaandeweg tot je doordringt, weet ik uit ervaring.

Ik denk wel dat dit boek me, ook zonder het verlies van Stijn, zou hebben geraakt. Ik heb nu eenmaal een mateloze fascinatie voor menselijke relaties, voor hoe we elkaar liefhebben of kwetsen. De impact van verlies is daar een afgeleide van. O en nog iets heerlijks: bij deze roman zit een playlist. Waarvan ik alle songs al bleek te kennen. Dit is dus helemáál een boek naar mijn hart.’

‘Boeken gaven mij van kindsaf aan de taal om te kunnen zeggen wat ik dacht, voelde of wilde. Daarom doet het me zo’n deugd als ik van tieners hoor dat mijn Helletorens-serie (Bederts dystopische jeugdromans, red.) eindelijk voor plezierige boekbesprekingen zorgt. Het raakt me ook als volwassenen iets hebben aan mijn boek Hoelang gaat papa nog gestorven zijn? Want ik heb zelf aan den lijve ondervonden wat een cadeau een leeservaring kan zijn.

Ik moet wel toegeven: toen Annelies Moons (presentatrice bij Radio 1, red.) mij Nora McInerny’s roman gaf, verbande ik die eerst naar de stapel rouw- en zelfhulpboeken. Ik had geen zin in het verdriet van een ander, bovenop het mijne, want dit is het autobiografische relaas van McInerny die trouwt met haar grote liefde Aaron terwijl hij een zeldzame hersentumor heeft. Tijdens zijn chemotherapie krijgen ze een zoontje en proberen ze nog voluit te leven.

Maar toen ik me toch aan dit hartverscheurende boek waagde, herkende ik me zo hard in de wirwar aan gedachten en gevoelens waarin je als jonge weduwe én mama belandt. McInerney toont dat je volledig mag instorten, maar dat je ook goede, ja zelfs hele goede dagen mag hebben. Dat je terug verliefd mag worden en weer zin in iemand mag hebben. Dat je binnen je verdriet geheimen mag hebben, en dat rouwen bij iedereen in een ander tempo gebeurt, maar wel een even heftige zoektocht is. Ondertussen waagt McInerney zich heel vaak aan motivational speaker-gedoe, maar vanwege haar prachtige, warme roman vergeef ik het haar.’