Praktijk in de kijker: ‘Battle of the Books’ van de Bib in Sint–Niklaas
Hoe kunnen we het leesplezier van jongeren en volwassenen vergroten? Het is een thema dat veel organisaties aanzet tot creatieve en innovatieve projecten waarmee ze bijdragen aan een brede leescultuur. In deze reeks zoomt Iedereen Leest in op leesbevorderingsinitiatieven die navolging verdienen en die andere organisaties kunnen inspireren om gelijkaardige projecten op te zetten.
door Katrien Elen
Voor dit project ontving de bib van Sint-Niklaas een subsidie van Literatuur Vlaanderen. Lees meer over de subsidielijn leesbevordering voor openbare bibliotheken.
Als cultureel ambassadeur van Sint-Niklaas (schooljaar 2025-2026) droomde auteur Gaea Schoeters ervan om van haar stad “de meest lezende stad van Vlaanderen” te maken. “En ik wilde dat vooral samen met jongeren doen,” vertelt ze op het slotevent van Battle of the Books in het Cultuurcentrum van Sint-Niklaas. “Nooit in mijn leven heb ik zoveel gelezen als tijdens mijn schooltijd. Ik had het geluk om op te groeien in een huis vol boeken - maar dat geldt niet voor iedereen.”
Met die droom klopte Gaea aan bij de bibliotheek van Sint-Niklaas. Samen met publiekswerkers Katherine Van Laethem en Wendy Cools werkte ze een leesbevorderend project uit voor de vijfde- en zesdejaars van middelbare scholen uit de buurt: Battle of the Books. Broederschool Humaniora, Villa Da Vinci en Forum Da Vinci, drie scholen met diverse onderwijsprofielen, tekenden in. “Daar waren we blij mee want we vroegen een flink engagement van die scholen,” vertelt de bib. “We wilden er een vakoverschrijdend en langlopend traject van maken.”
Auteurs en scholen matchen
Dat traject hield ook een samenwerking in met schrijvers. Drie auteurs liepen al snel warm om een schooljaar lang intensief met jongeren te werken: Annelies Verbeke, Marieke de Maré en Angelo Tijssens. Gaea Schoeters legde de eerste contacten: “Erg fijn dat zij haar netwerk inschakelde,” geeft de bib mee. “Deze drie auteurs zijn toch drie grote namen binnen de hedendaagse literatuur.”
Elke auteur ging met een school aan de slag rond een eigen werk én een zelfgekozen literaire klassieker:
- Annelies Verbeke: Hallelujah + Een revolverschot (Virginie Loveling)
- Marieke de Maré: Ik ga naar de schapen + Kaas (Willem Elsschot)
- Angelo Tijssens: Het einde van de straat + Mrs Dalloway (Virginia Woolf)
De bib matchte vervolgens de auteurs met de scholen: “We hebben rekening proberen houden met het DNA van elke school - en dat is goed uitgedraaid. De match tussen Angelo Tijssens en Da Vinci Forum was bijvoorbeeld fijn om te zien: de leerlingen op deze school zijn creatief aangelegd en waren onder de indruk wat Angelo al had bereikt op vlak van film en theater, waar ook hun interesses liggen.”
De opbouw van het traject was voor elke school hetzelfde, maar de invulling verschilde, afhankelijk van het onderwijsprofiel van de school en de ideeën die gaandeweg ontstonden bij leerlingen, leerkrachten en auteurs.
Een boek als olievlek
Elke school startte met een lezing door ‘hun’ auteur voor alle vijfde- en zesdejaars. De auteurs vertelden over hun werk, gaven een inkijk in hun schrijfproces en maakten leerlingen warm voor het verdere traject. In aanloop naar de lezing stelde de bibliotheek 20 exemplaren van elk boek ter beschikking. Doordat de scholen vooraf in de les veel aandacht besteedden aan de voorbereiding van deze bezoeken, groeiden de lezingen uit tot interactieve gesprekken. Leerlingen stelden gerichte vragen en gingen actief in dialoog met de auteurs. “Eerst waren de leerlingen niet meteen mee in het genre van de kortverhalen,” zegt leerkracht Mia Mortier van team Annelies. “Door Annelies te horen vertellen over haar eigen werk, de opbouw van haar boek en de kracht van kortverhalen, leerden ze dit genre beter kennen en waarderen. Sommige leerlingen die het boek al hadden gelezen ter voorbereiding, lazen het boek nadien zelfs opnieuw, gewapend met de nieuwe inzichten die ze van de auteur hadden meegekregen.”
Na de plenaire sessie vormde zich op elke school een groepje leerlingen, voornamelijk gemotiveerde lezers, die tijdens het vervolg van het traject een actievere rol wilden opnemen. Bij team Annelies waren dat de leerlingen uit de keuzemodule Lezen, bij Angelo en Marieke kwamen de leerlingen van de kerngroep uit verschillende klassen. Zij werden leesambassadeurs: ze brachten de boeken een schooljaar lang onder de aandacht van hun medeleerlingen en engageerden zich om op het slotevent hun school en hun boeken te verdedigen. “We vonden het heel leuk om voor een keertje samen te kunnen werken met andere leerlingen die ook graag lezen,” vertelt de kerngroep van de Broederschool. “Dat is vaak niet het geval. Hopelijk konden we dat enthousiasme op onze beurt ook doorgeven aan de rest van de school.”
Een belangrijke troef van het project was de vakoverschrijdende aanpak. Na een brainstorm met de bib gingen leerkrachten uit verschillende disciplines met de thema’s uit de boeken aan de slag.
- In de Broederschool maakten leerlingen in de lessen PO illustraties bij Een revolverschot. De leerkracht biologie focuste op de planten in de roman en ontdekte een “opvallend groot aantal exotische plantensoorten voor die tijdsperiode”.
- In Villa Da Vinci leidde Ik ga naar de schapen - een roman over een ingrijpend verlies en troost vinden - tot gesprekken over zingeving en kwetsbaarheid, in dialoog met interlevensbeschouwelijke werkers van UZ Gent en begeleid door de godsdienstleerkracht. Het bezoek kreeg later zijn neerslag in een literaire podcast.
- In Forum Da Vinci werd Mrs Dalloway door de leerkracht gedragswetenschappen gelinkt aan thema’s als shellshock en PTSS. Dat kreeg een vervolg in de lessen LO via pilates als herstelgerichte bewegingsvorm.
Dankzij die vakoverschrijdende aanpak werden ook leerlingen uit de vijfdes en zesdes aangesproken die minder affiniteit hebben met literatuur en niet in de kerngroep zaten.
Literaire klassiekers: een uitdaging
De keuze om klassiekers op te nemen in dit project kreeg wisselende reacties. “Ik vond het net leuk om een klassieker te lezen,” klinkt het bij een leerling van de Broederschool. “Ik kom niet zo vaak in aanraking met zulke boeken. Een revolverschot was bovendien echt een goed boek.” De meerderheid was minder enthousiast over de lezing van hun klassieker. Zo merkte Marieke de Maré dat aanvankelijk slechts één leerling aangaf Kaas een goed boek te vinden. Toch bleek het boek waardevol als vertrekpunt voor gesprekken, over ambitie en over jezelf anders voordoen. Het vormde ook de aanleiding om stil te staan bij manieren van lezen: niet alleen lezen wat er staat maar ook tussen de regels. En hoe een boek een uitnodiging kan zijn tot zelfreflectie met behulp van vragen als: wat doet een tekst met mij? Wat herken ik? De gesprekken die uit deze vragen voortvloeiden, zorgde voor een rijkere leeservaring bij de jongeren.
Bij Mrs Dalloway lag de sleutel in dosering. “De lezing van Angelo was erg inspirerend,” zegt de leerkracht woordkunst. “Maar Mrs Dalloway is een gelaagd boek. De meeste leerlingen beperkten zich tot een aantal fragmenten. Angelo bracht ook een berg interessant materiaal mee rond het boek, van de verfilming tot enkele essays. Daar zijn onze leerlingen mee aan de slag gegaan.”
De grote finale
De finale van Battle of the Books vond plaats in het Cultuurcentrum van Sint-Niklaas, in aanwezigheid van meer dan 200 vijfde- en zesdejaars van de deelnemende scholen. In een eerste ronde interviewden de schoolteams hun auteur. Daarbij konden de leerlingen gebruikmaken van de interviewtechnieken die ze leerden tijdens een workshop van Karrewiet-journalist Jelle Mels, die ook presentator van dienst was tijdens de slotshow. Annelies Verbeke vertelde er over haar voorliefde voor kortverhalen. Daarnaast was er veel nieuwsgierigheid naar de autobiografische elementen in het werk van Marieke de Maré en Angelo Tijssens. “De leerling die het interview met Marieke afnam, begon onzeker aan de opdracht maar groeide tijdens het gesprek zichtbaar in haar rol,” zegt leerkracht Kristel van team Marieke. “Ze stelde sterke vervolgvragen en wist een vlot en interessant gesprek op te bouwen.”
In de volgende rondes van het slotmoment probeerden de teams hun medeleerlingen en die van andere scholen warm te maken voor de boeken die ze lazen via een prikkelend filmpje en de creatieve presentatie van een fragment van hun klassieker. Dat leverde een paar verrassende formats op: een modeshow geïnspireerd op Kaas, een sfeervol gefilmde video met een cameo van Annelies Verbeke bij Een revolverschot en een flitsende ‘ADHD-TED Talk’ rond Mrs Dalloway. Vooraf schreven de leerlingen ook enkele artikelen over de vakoverschrijdende activiteiten die tijdens het schooljaar plaatsvonden. Het bibliotheekteam bundelde die in het Battle of the Books Magazine.
In elk van de battles kwamen verschillende talenten naar boven. “Over die mix zijn we heel tevreden,” zeg de bib. “Wie graag iets deed op het podium had die mogelijkheid, maar wie liever achter de schermen aan de slag ging, kon bijvoorbeeld meewerken aan een video, of aan het magazine dat werd verspreid.”
De vierkoppige jury, die werd voorgezeten door Gaea Schoeters, bepaalde voor elke ronde een winnaar. De hoofdprijs? Een auteurslezing met Gaea Schoeters. De andere twee schoolteams gingen naar huis met tickets voor de Dead Ladies Show, een theatershow met Gaea Schoeters. Daarnaast kreeg elke aanwezige een exemplaar van Het geschenk.
Battle for the books
Wat opviel tijdens de slotshow, was de aandacht waarmee de leerlingen twee uur lang de battles van hun schoolgenoten volgden. “Vooraf leefde de bezorgdheid dat we met dit project vooral jongeren zouden bereiken die al graag lezen,” klinkt het bij de bib. “Dat klopt maar gedeeltelijk. Want net die gretige lezers hebben hun medeleerlingen meegetrokken. Aangesproken worden door een peer is anders dan door een leerkracht of volwassene.”
Na afloop sprokkelen we nog enkele reacties. “Over het algemeen was het evenement een hit,” zegt leerkracht Jeroen van team Marieke. “Dat weet ik omdat mijn leerlingen heel enthousiast aan het bespreken waren wie welke prijs had moeten krijgen, wat het beste filmpje was en dergelijke meer.” Ook het rechtstreekse en langdurige contact met de auteurs heeft indruk gelaten. “Het is toch een heel andere interactie dan tijdens een eenmalige lezing,” vat een leerkracht het samen. “Je voelt dat leerlingen echt een band hebben opgebouwd met de auteur.” De leerlingen van de Broederschool bevestigen: “Het fijnste was het contact met Annelies Verbeke. Je voelde hoe gepassioneerd ze is door schrijven en lezen. Ze wilde die liefde echt aan ons doorgeven. En hoe leuk is het dat ze een cameo heeft in ons filmpje?”
“Over het algemeen was het evenement een hit. Dat weet ik omdat mijn leerlingen heel enthousiast aan het bespreken waren wie welke prijs had moeten krijgen, wat het beste filmpje was en dergelijke meer.”
Voor Annelies Verbeke is die samenwerking vanzelfsprekend. “Voor collega’s die uitnodigingen voor lezingen aan middelbare scholen consequent weigeren - ze bestaan - voel ik weinig begrip…” schrijft ze in het Battle of the Books Magazine. “Elk onderzoek dat werd gevoerd naar de impact van een bezoek aan auteurs aan scholen, toont dat het de zin in literatuur van leerlingen over het algemeen vergroot, mits dat bezoek goed werd voorbereid weliswaar.”
Kortom, in Sint-Niklaas vond een schooljaar lang niet alleen een ‘battle of the books’ plaats maar ook een (en we citeren Gaea Schoeters) ‘battle for the books’: een traject waarin leesambassadeurs, leerkrachten, auteurs en bibliotheekmedewerkers samen een hele schoolgemeenschap in beweging brachten. Dat het project ook aanzet tot lezen ondervond alvast Hilde van Boekhandel 't Oneindige Verhaal: “De dag na het slotmoment kwam een jongere speciaal naar onze boekhandel om Het einde van de straat van Angelo Tijssens aan te schaffen.” De bib plant dan ook om, op basis van deze ervaring én een uitgebreide feedbackronde, voor het schooljaar 2027-2028 een nieuwe projectaanvraag in te dienen.
Zo zag het slotevent er uit
Tips van de bib
Zet leerlingen die graag lezen in als leesambassadeurs op school. Vertrouw op hun enthousiasme om peers te motiveren.
Breng leerkrachten en leerlingen langdurig in contact met dezelfde auteur. Een direct en persoonlijk contact werkt inspirerend.
Kies boeken die uitdagen, maar niet afschrikken.
Betrek verschillende scholen en stimuleer uitwisseling van ideeën en ervaringen tussen leerkrachten, bijvoorbeeld via een whatsappgroep waarin methodieken kunnen worden gedeeld. Communiceer zo snel mogelijk over de concrete verwachtingen en afspraken.
Maak er in samenspraak met de leerkrachten een vakoverschrijdend project van en reik hiervoor methodieken aan. Zo kun je leerlingen aanspreken vanuit verschillende invalshoeken en interesses.
Voor de realisatie van dit project deed de bibliotheek van Sint-Niklaas beroep op subsidies voor leesbevordering van Literatuur Vlaanderen. Wil jouw bibliotheek ook een leesbevorderingsproject opzetten? Lees het reglement en de indienvoorwaarden. Je vindt er ook meer info over de samenwerking met Iedereen Leest.
