Stroom aan ideeën voor Jeugdboekenmaand 2027
Hoe maak je kinderen nieuwsgierig naar water? En hoe kan een boek het vertrekpunt worden voor een vraag, een ontdekking of een activiteit? In de bibliotheek van Leuven kwamen bibliotheekmedewerkers samen voor de inspiratiedag van Jeugdboekenmaand 2027. Ze kregen er nieuwe ideeën en praktische handvatten om het campagnethema ‘Water’ tot leven te brengen in hun bibliotheek.
Je kijkt samen in een boek. Een tekening roept een vraag op. Waar komt regen vandaan? Hoe wordt water gezuiverd? Waarom is er op sommige plaatsen te veel water en op andere plekken juist een tekort? Voor Sarah Garré, water- en bodemwetenschapper bij het ILVO en auteur van Het Grote Waterboek en Wondergrond, is dat de kracht van een boek. Met haar kinderboeken wil ze in de eerste plaats nieuwsgierigheid wekken. Een weetje of kleurrijke tekening kan het begin zijn van een gesprek, een vraag of een ontdekking. Tijdens de inspiratiedag legde ze uit hoe boeken die brug kunnen slaan.
‘Wie nieuwsgierig wordt, gaat verder kijken, vragen stellen en verbanden leggen’, vertelde ze. Dat is volgens haar een betere manier om complexe maatschappelijke thema’s aan te kaarten, zoals het feit dat we meer water gebruiken dan strikt noodzakelijk. ‘Ik wil niet met de vinger wijzen, maar mensen meenemen: van verwondering naar begrip, en zo naar zorg voor de wereld om ons heen. Laatst hoorde ik zelfs over een kind dat aan haar nonkel uitlegde hoe waterzuivering werkt dankzij mijn boek. Dat is een prachtig effect.’
Wereldwaterdag
Campagnecoördinator Eva Berghmans vertelde meer over wat er voor Jeugdboekenmaand 2027 in de steigers staat. Naast boekentips en een cultuureducatief aanbod zijn er ook nieuwe campagnematerialen, zoals een duikbrilmasker dat kinderen zelf kunnen uitknippen. Samen met organisaties als Join For Water en GoodPlanet wordt er bovendien gewerkt rond Wereldwaterdag op 22 maart. Jaarlijks registreren zo’n 120 scholen een actie rond die dag. In 2027 wordt daar lezen aan gekoppeld: maak van lezen over water een springplank naar leren én zorg dragen voor water.
Dat kan met een zichtbare actie in de buurt: samen lezen aan een rivier, vijver of kanaal, bijvoorbeeld, of met gratis educatief materiaal onderzoek doen naar zoetwater in de omgeving. Ook in de bib zelf zijn er heel wat mogelijkheden. Een thematafel of boekenselectie rond water, een klasbezoek of een activiteit met een lokale partner kan al een eerste stap zijn. Zo kunnen kinderen vanuit een boek op ontdekking gaan naar het water dat ze elke dag om zich heen zien.
Op de boot
Dat water op allerlei manieren in illustraties en verhalen opduikt, liet illustrator Charlotte Severeyns zien (kijk binnen in haar atelier). Water loopt als een rode draad door haar werk. Van de Leie in Emile, de prins van het licht tot bergrivieren en gletsjers in Hier en de avontuurlijke wereld van Kapitein Nemo. Dat is niet toevallig: ze groeide op met water. Als kind bracht ze veel tijd door op de boot van haar ouders.
Toen Charlotte de vraag kreeg om het campagnebeeld voor Jeugdboekenmaand 2027 te maken, begon ze niet meteen te tekenen. Ze ging eerst op zoek naar beelden die bij het thema pasten. Ze dook in oude prenten, liet zich inspireren door Jules Verne en bezocht een maritiem museum in La Rochelle. Van daaruit groeide een beeld waarin verschillende vormen van water samenkomen: de zee, rivieren, sneeuw en wolken. Die beelden krijgen ook een leven buiten de affiche. Kinderen kunnen een eigen duikbril uitknippen en ermee op ontdekking gaan. Daarnaast worden de illustraties gebruikt voor kleurplaten, bladwijzers en andere campagnematerialen.
In de klas
Het thema ‘water’ schept ook in de klas heel wat mogelijkheden. De boeken uit de selectie sluiten niet alleen aan bij het vak Nederlands, maar bieden ook aanknopingspunten voor leergebieden zoals geschiedenis, wetenschap en techniek. Tijdens een sessie over de onderwijsdoelen lieten lerarenopleider Geertje Bluekens en Iedereen Leest-collega Margot Van Dingenen zien hoe de boeken uit de selectie daarbij helpen.
Bij kleuters kan een verhaal bijvoorbeeld een aanleiding zijn om gedachten en gevoelens te verwoorden, te rijmen of creatief met taal aan de slag te gaan. In de lagere school komen daar onder meer personages, thema’s en leesvoorkeuren bij. Maar het blijft niet bij het vak Nederlands. Zo kan het gebruik van verschillende perspectieven in Peddelpaniek aanleiding geven tot wiskundige vragen. En de graphic novel De vijver opent een gesprek over macht, regels, gelijkheid en burgerschap. Ook bibliotheekmedewerkers kunnen dus leerkrachten ondersteunen bij het werken aan de minimumdoelen. Zij kennen het boekenaanbod door en door en kunnen helpen om verbanden te leggen die niet altijd voor de hand liggen.
Samenwerken
Diezelfde verbinding kwam terug in de sessie over partnerschappen. Samen met Eva Berghmans brachten bibliotheekmedewerkers op een groot wit blad in kaart wat in hun samenwerkingen met scholen al goed werkt en waar nog kansen liggen. Zo konden ze leren van elkaars ervaringen.
Een fysieke zoektocht door de bib, bijvoorbeeld, laat kinderen op een andere manier met boeken kennismaken. Een bezoek van een jeugdauteur zorgt dan weer vaak voor extra uitleningen: sommige boeken zijn na zo’n bezoek maandenlang niet beschikbaar. Ook persoonlijk contact maakt een verschil. Door kinderen aan te spreken, te vragen wat ze lezen en goed te luisteren naar wat spontaan bij hen opkomt, krijgen bibliotheekmedewerkers zicht op wat leeft.
BookTok
Boeken onder de aandacht brengen gebeurt intussen niet alleen tussen de muren van de bib. Ook online zijn er kansen om kinderen en jongeren te bereiken. Contentmaker Lobke Gielkens daagde bibliotheekmedewerkers uit om verder te kijken dan de klassieke aankondigingspost. Stel: je hebt dertig seconden om iemand goesting te geven in jouw favoriete boek. Wat vertel je dan?
Dat is precies wat BookTokkers doen. Op TikTok en Instagram delen ze hun favoriete boeken, vertellen ze over evenementen die ze bezocht hebben en geven ze elkaar leestips. Ook bibliotheken kunnen daarop inspelen: door zelf korte filmpjes te maken, samen te werken met BookTokkers of jongeren te betrekken bij hun online werking.
Een video maken hoeft volgens Lobke niet ingewikkeld te zijn. Denk eerst na over wie je wilt bereiken en op welk kanaal je die doelgroep vindt. Een eerste haakje is vervolgens cruciaal: in de eerste twee à drie seconden beslist iemand of die blijft kijken. Dat kan een herkenbare situatie zijn, een verrassend beeld of een belofte: drie spannende boeken die je in één weekend uitleest. Geef je bib ook een vast gezicht: iemand die vertelt wat een boek met hem of haar doet of toont wat er achter de schermen gebeurt. Daarvoor heb je geen professionele camera nodig: een smartphone volstaat.
Vol ideeën
De inspiratiedag van Jeugdboekenmaand 2027 liet zien hoeveel kanten je uit kunt met boeken over water. Een zoektocht in de bib, een samenwerking met een school of filmpjes voor sociale media: de deelnemers kregen concrete ideeën mee om zelf uit te proberen. Met een blad vol notities en voorbeelden keerden de bibliotheekmedewerkers terug naar hun werkvloer, klaar om zelf aan de slag te gaan.
