Zitten, luisteren, verbinden: Peter De Graef te gast in zorggroep Multiversum
Een zaal vol luisteraars, een schrijver die verhalen deelt en momenten van stilte: in Multiversum in Boechout liet acteur en auteur Peter De Graef zien hoe woorden én stilte deuren openen naar ontmoeting. Zijn verhalen vormden het vertrekpunt voor een gedeelde reflectie over meditatie, verslaving, herstel en mens-zijn.
In het kader van Voorleesweek en Boektopia op toer was auteur en acteur Peter De Graef in december 2025 te gast bij zorggroep Multiversum in Boechout. Het was de allereerste auteursontmoeting op deze locatie en de avond stond open voor iedereen. Patiënten, medewerkers, buurtbewoners: niemand viel uit de toon.
Dat open karakter was een bewuste keuze. Joke Nyssen, kwartiermaker bij Multiversum, was dan ook een van de drijvende krachten achter het initiatief. ‘Kwartiermaken’ is een term die oorspronkelijk uit de militaire wereld komt: iemand gaat vooruit om een veilige plek te creëren voor wie volgt. Tegenwoordig krijgt het begrip een andere invulling. ‘Kwartiermaken betekent letterlijk en figuurlijk ruimte maken voor psychische kwetsbaarheid’, legt ze uit. ‘Ik werk rond vrije tijd, gastvrije plekken en manieren waarop mensen aansluiting vinden bij anderen. Mensen die hier komen, maken evenzeer deel uit van de samenleving, maar voor sommigen is het niet vanzelfsprekend om aansluiting te vinden. Ik probeer bruggen te slaan via projecten en partners in de buurt, en plekken te creëren waar mensen zich welkom voelen.’
Volgens Nyssen draait het vooral om ontmoeting. ‘Je hoeft voor onze activiteiten geen diagnose te kunnen voorleggen. We richten ons op volwassenen met psychische kwetsbaarheid in de brede zin. Ook iemand die sociaal geïsoleerd is, is heel welkom. Stigma’s doorbreek je niet zozeer door erover te praten, maar door mensen elkaar te laten ontmoeten. Met deze auteurslezing hoopten we ook mensen te bereiken die hier nog nooit geweest waren. Door eens binnen te stappen in Multiversum zien ze dat het hier eigenlijk best gewoon is.’
Zitten
De keuze voor Peter De Graef kwam organisch. Nyssen: ‘Hij spreekt op een toegankelijke manier over meditatie en diepere thema’s. Dat sluit aan bij wat wij hier willen meegeven.’ Peter De Graef staat bekend om zijn vermogen om zijn verhaal af te stemmen op wie er voor hem zit. Ook in Multiversum nam hij geen boeken mee, maar improviseerde hij. Hij nam het publiek mee in zijn schrijverschap en in de vragen die hem al jaren bezighouden. Meditatie, wat hij zelf ‘zitten’ noemt, is er daar een van. ‘Ik mediteer al ruim twintig jaar’, vertelde hij. ‘Het leert je dat je een gebeurtenis niet kan veranderen, wel je overtuiging. Mijn eerste boek ging over persoonlijkheid. Daarna volgde een boek over het ego en hoe we het kunnen begrijpen. Het derde boek Zitten, over meditatie, was een logisch vervolg: hoe kunnen we die werking van het ego veranderen? Eigenlijk schrijf ik telkens niet aan één boek, maar aan een heel oeuvre. De ene stap volgt de andere. Ik blijf lezen, studeren, me verdiepen in de vragen die ik stel en daarover schrijven.’
Als toneelschrijver was hij het lange tijd gewend om zich te verschuilen achter personages. ‘Dat zijn vaak personages die mislukken en per ongeluk heel wijze dingen zeggen’, glimlachte hij. ‘Bij non-fictie is dat anders. Dan moet je zelf dingen poneren. Dat vond ik in het begin moeilijk, maar ik word er handiger in. Nog steeds zal ik geen grote theorie neerzetten: ik kan alleen vertellen waar ik sta in mijn eigen ontwikkeling.’
Zelf doen
Nadat hij de aanwezigen meegenomen had in zijn werk, nodigde De Graef hen uit om het zelf te proberen: twintig minuten mediteren in stilte. Eerst klonk er wat onwennig gelach, maar al snel deed iedereen mee. Achteraf volgde een gesprek over de ervaring, verwachtingen en hoe je zoiets thuis kunt volhouden. ‘Samen is het makkelijker, maar thuis voel ik weerstand’, merkte iemand op. De Graef knikt: ‘Laat het groeien. Probeer het zo vaak mogelijk te doen, maakt niet uit hoe lang. Het is een struikelpartij en dat hoort erbij. Dat is een deel van groei.’
De link met Multiversum was geen toeval. De zorggroep omvat ook een psychiatrisch centrum met onder meer een cluster die focust op verslaving, een thema dat De Graef uit eigen ervaring kent. Tijdens de avond sprak hij daar open over. ‘Ik heb dertig jaar met een verslaving geleefd en ben nu zevenentwintig jaar sober. Daarvan mediteer ik al twintig jaar. Meditatie heeft me geholpen uit die fuik te klimmen. Vaak komt het neer op: ik wil de verbinding terugvinden. Meditatie is een manier om die verbinding te zoeken - met jezelf en met anderen.’
Zachte ingang
‘Een auteursontmoeting is een mooie ingangspoort om kunst en cultuur binnen te brengen in de zorgcontext’, blikt Nyssen achteraf terug. ‘Het brengt mensen samen, laat nieuwe bezoekers kennismaken met de organisatie en helpt om de spreekwoordelijke muren neer te halen. In de toekomst willen we dit concept verder finetunen. Door nog meer ruimte te creëren voor gesprek - tijdens of na afloop - kunnen we nog sterker inzetten op wat voor ons centraal staat: elkaar ontmoeten.’ Ook de bredere werking van Multiversum zet daarvoor in op literatuur. ‘We zijn twee jaar geleden gestart met een samenleesgroep, samen met Buurthuis De Populier en Bond zonder Naam’, vertelde Nyssen. ‘Het doel is om mensen samen te brengen buiten de muren van de zorg. De locatie in het buurthuis maakt het laagdrempelig en iedereen kan aansluiten. Door samen teksten te lezen worden diepe thema’s bespreekbaar zonder dat je rechtstreeks over je eigen problemen hoeft te praten. Het creëert connecties tussen mensen die elkaar anders nooit zouden tegenkomen.’
“Een auteursontmoeting brengt mensen samen, laat nieuwe bezoekers kennismaken met de zorggroep en helpt om de spreekwoordelijke muren neer te halen. In de toekomst willen we nog meer ruimte te creëren voor gesprek - tijdens of na afloop. Zo kunnen we inzetten op wat voor ons centraal staat: elkaar ontmoeten.”
Zulke initiatieven ontstaan ook vaak in cocreatie met deelnemers. Tijdens de tiendaagse van de Geestelijke Gezondheid organiseerde Multiversum bijvoorbeeld een poëziewedstrijd rond veerkracht en psychische kwetsbaarheid. ‘Het is fijn om mensen actief te laten nadenken over die thema’s. Het netwerk groeit en via literatuur vinden die onderwerpen op een zachte manier ingang bij de deelnemers.’ De avond met Peter De Graef sloot daar naadloos bij aan; een avond waarin zorg, rust, literatuur en samenleving elkaar raken. En waar iedereen kon ervaren: dit is een plek voor mij.
