Tips uit de vakbib: Geetha Slock

In dit essay laat schrijfster Katherine Rundell zien waarom kinderboeken ertoe doen - voor volwassen lezers. Ze benadrukt de rijkdom van het genre en stelt het idee om kinderboeken op een bepaald moment achter ons te laten in vraag. Met een vlotte pen vertelt ze waarom ze zelf kinderboeken schrijft, hoe we als kind lezen en hoe kinderboeken historisch zijn gegroeid.

'Fictie voor kinderen moet gedistilleerd worden: op zijn best geeft het in zijn puurste, meest oorspronkelijke vorm hoop, honger, vreugde en angst weer. Beschouw kinderboeken als literaire wodka,' schrijft ze. Het essay is een liefdevolle ode aan kinderboeken én een pleidooi om ze zonder schaamte te blijven lezen. Ik heb zelf ook een exemplaar thuis met allerlei passages in aangeduid, omdat het gewoon zo mooi is.

Een must read voor leesbevorderaars en liefhebbers van kinder- en jeugdboeken, maar vooral ook voor mensen die een boek willen lezen voor het kind in zichzelf en hun volwassen zelf. Het mag!

Waarom je kinderboeken moet lezen, zelfs al ben je oud en wijs - Katherine Rundell (Luitingh Sijthoff, 2020)

Lees ook: Getipt: essay over belang van kinder- en jeugdliteratuur

Leah Phillips’ Female Heroes in Young Adult Fantasy Fiction: Reframing Myths of Adolescent Girlhood biedt een overtuigende analyse van hoe mythopoëtische YA (= een term die Phillips gebruikt voor YA waarin de schrijver een mythische wereld heeft geschept, denk aan Tolkien’s In de ban van de ring) via worldbuilding traditionele genderrollen in vraag kan stellen en hier een nieuw kader voor kan geven.

Phillips toont aan hoe het archetype van de held in het Westen vrouwen reduceert tot beloning in plaats van protagonist, als ze geluk hebben. Binnen dit soort verhalen kunnen (adolescente) meisjes geen held zijn. Ze stelt dat dit model nog steeds zichtbaar is in hedendaagse YA-fantasy. Zo trekt ze parallellen tussen Assepoester en Bella Swan uit de populaire Twilight-reeks en introduceert ze het concept sparklemation: de manier waarop jonge vrouwen een transformatie ondergaan tot een schitterende bruid (letterlijk in zowel Assepoester als Twilight). Dat deze sparklemation nog vaak voorkomt in populaire YA-fantasy betekent dat er nog werk aan de winkel is.

Maar Phillips toont aan dat mythopoëtische YA hier verandering in kan brengen. De wereld die tot leven wordt gebracht, bepaalt namelijk welke soort held hierin kan bestaan. Ze analyseert dan ook drie voorbeelden waarin vrouwelijke personages de grenzen van het heldendom verleggen. In deze voorbeelden toont Phillips dat er ruimte wordt gemaakt voor de overgang van jonge vrouw naar volwassen vrouw met meer aandacht voor diversiteit en inclusiviteit.

Dit boek sprak me vanwege de titel meteen aan, omdat ik geïnteresseerd ben in dit thema, zeker binnen deze genres. Ik vind fantasy als genre net sterk wanneer het moeilijke thema’s kan aanbrengen en het je als lezer een soort van catharsis kan brengen. Dat Philips dan ook een lans breekt voor dit genre als manier om elk meisje een plek te geven, vind ik heel mooi.

Female Heroes in Young Adult Fantasy Fiction: Reframing Myths of Adolescent Girlhood - Leah Phillips (Bloomsbury Publishing, 2023)

In Understanding (Post)feminist Girlhood through Young Adult Fantasy Literature onderzoekt Elizabeth Little hoe vrouwelijke protagonisten in Young Adult Fantasy de identiteitsvorming van jonge vrouwelijke lezers beïnvloeden. Is dit problematisch, of net progressief/bevrijdend?

Little stelt vast dat postfeministische heldinnen tegenwoordig de norm vormen binnen het gerne van YA-fantasy. Op de oppervlakte worden ze voorgesteld als progressieve, krachtige vrouwen, maar vaak blijken ze die rol enkel binnen een patriarchale structuur op te nemen. Hierdoor wordt hun kracht ondermijnd en blijken ze vaak nog traditionele genderrollen te moeten vervullen.

Ze onderbouwt dit met kritische, genuanceerde analyses van de populaire A Court of Thorns and Roses (Sarah J. Maas) en Red Queen (Victoria Aveyard) aan de hand van drie centrale thema’s: vrouwelijkheid en kracht, macht en vrijheid om te handelen en romantiek en seksualiteit.

Wat het onderzoek bijzonder maakt, is dat Little haar analyse aanvult met de leeservaringen van zes meisjes. De combinatie van een literaire analyse en de open gesprekken van de focusgroep toont hoe YA-fantasy jonge lezers kan helpen om hun eigen ervaringen beter te begrijpen, maar ook hoe postfeministische ondertonen tegenstrijdige gevoelens en meningen met zich meebrengen. Little sluit af met een oproep tot meer onderzoek dat ruimte laat voor open gesprekken met jongeren over complexe thema’s in kinder- en jeugdliteratuur.

Omdat ik zelf A Court of Thorns and Roses heb gelezen, vond ik dit een heel verhelderend boek. Het gaf me woorden voor dingen die ik zelf misschien eerder intuïtief aanvoelde, maar moeilijk vond om vast te pinnen. Aan de hand van heel concrete voorbeelden worden ideeën uitgelegd, red flags én green flags, wat me tijdens het lezen echt geïntrigeerd hield.

Understanding (Post)feminist Girlhood through Young Adult Fantasy Literature - Elizabeth Little (Routledge, 2025)