Tips uit de vakbib: An Stessens

Ik lees graag en ik schrijf graag. Vaak lees ik als ik wil schrijven, soms schrijf ik als ik wil lezen. Lezen over schrijven is een puzzel die past. Zoals bij And then? And then? What else?, waarin de Amerikaanse Daniel Handler zijn leven als (jeugd)auteur beschrijft. Handler had zijn moment of glory bij ons met Lemony Snickets afschuwelijke avonturen (A series of unfortunate events, over de wezen Baudelaire). Zelf hou ik van hem om het fantastische Why we broke up, met illustraties van Maira Kalman. 

In dit boek wijdt hij in hoofdstukken met korte, sprekende titels uit over zijn fascinatie voor Baudelaire, over hoe essentieel vreselijke gebeurtenissen zijn in verhalen (en al helemaal in verhalen voor kinderen), over hoe slechte rampenfilms hem aan het denken zetten. Er is een hoofdstuk dat opent over hoe oninteressant dromen zijn, om daarna uit te wijden over de impact van zijn eigen aanhoudende nachtmerries. Ondertussen blijkt voortdurend zijn liefde en toewijding voor literatuur. 

Daniel Handler schrijft opgewekt en met een groot hart voor zijn vak. Hij is ironisch en zijn humor droog. Hij relativeert zijn werk, terwijl hij er tegelijk met grote bevlogenheid en inzicht over nadenkt. Zijn stijl is slim, meanderend en schijnbaar associatief. Veel zinnen wil ik markeren, maar dat mag niet want dit is een boek uit de vakbib. Deze zin van p.14 doe ik alvast cadeau:

Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken? van Ted Van Lieshout ligt al weken naar me te lonken. Ik heb er een fractie van gelezen, maar ik vind het nu al prachtig. Het ziet eruit als een koffietafelboek en het is – ik citeer de website van Ted Van Lieshout zelf – ‘een autobiografie in beelden waarin de 70-jarige Ted terugkijkt op zijn loopbaan als illustrator, beeldend kunstenaar, vormgever en schrijver’. 

Van Lieshout is zo iemand die al decennia lang met me meegaat: ik las zijn gedichten op de middelbare school in de jaren 1990 en declameer anno 2020 Boer Boris aan mijn kinderen. In alles aan Wat heb jij gedaan om mij gelukkig te maken? herken ik Van Lieshout en dat maakt dit boek zo’n groot plezier. 

Zo getuigt de titel van een haast onbeschaamd zelfbewustzijn, dat – zo lees ik op de openingspagina’s – in de loop der jaren gegroeid is. Staat hij nu stevig zichzelf te wezen, dan tekende de 17-jarige Ted zichzelf liefst met onzichtbaar potlood. Letterlijk én figuurlijk. 

De insteek van dit overzichtswerk is slim en geestig. Met gezonde tegenzin trekt hij de deuren van zijn archief open en gaat hij aan de slag voor een (fictieve) overzichtstentoonstelling. Al doende praat hij met zijn jongere zelf, waardoor hij op een bijna nonchalante manier inzichten over zijn eigen ontwikkeling en werk kan delen. Verder schrijft hij een paar lange brieven naar ene Jelle van de krant, en toont en selecteert hij foto’s, tekeningen, beeldend werk, schoolagenda’s, gedichten …  

Ik blader alvast vooruit, naar het Nawoord. Daarin staat:

Pauze werkt, ook in de vakbibliotheek. En dan niet eens pauze in de zin van een rondje door het stadspark, maar in de zin van markeerstiften aan de kant en met een kop koffie, iets lekkers en een tijdschrift in het zeteltje. Dat tijdschrift kan Lezen heten: het ‘kwartaalblad voor leesbevordering en literatuureducatie van Stichting Lezen’.  

Vier keer per jaar geven onze Nederlandse collega’s een tijdschrift uit van nog geen veertig pagina’s (ter vergelijking: de Libelle telt er dik honderd) dat bol staat van de interviews, boekentips en boekenideeën. Centraal staat de kinder- en jeugdliteratuur, maar in het hek daarrond zitten lekker veel gaten. 

Mijn favoriet is de pagina ‘Lezen & verder lezen’. Eén centraal boek wordt besproken, waarbij vier, verwante boekentips gegeven worden. Telkens met enthousiasmerende, waardevolle beschrijvingen. Het exemplaar dat nu bij me ligt, gaat over het donker. Het vertrekt bij Lucy en Donker van Karst-Janneke Rogaar en tipt daarbij De nacht is van Kat van Yoko Heiligers, De kattengeest van Joost Oosterwijk, Ik weet niet meer hoe ik slapen moet van Bruno Zocca en Wij zijn de nacht van Matthijs Meeuwsen. Zo blijft een mens niet alleen op de hoogte, maar maken nieuwigheden meteen deel uit van een groter plaatje. 

De insteek van het tijdschrift is Nederlands, maar de vertaling naar Vlaanderen is niet bijzonder ingewikkeld. Altijd zijn er artikels waar je wat mee kan en artikels die je aan het denken zetten. Er zijn grote stukken over het oeuvre van pakweg Thé Tjong-Khing, of interviews met bijvoorbeeld Jowi Schmitz, prijzen en podcasts en tentoonstellingen worden gesignaleerd en in elk nummer kijk je binnen in het atelier van een illustrator. Alles bij elkaar is dat nooit te veel en nooit te weinig. Precies genoeg prikjes inspiratie om de dag begeesterd verder te zetten!

Stichting Lezen / Tijdschrift 'Lezen', verschijnt vierjaarlijks op papier en digitaal.