Tips uit de vakbib: Iris Vansteelandt
In de vakbibliotheek van Iedereen Leest vind je een unieke collectie vakliteratuur over jeugdliteratuur en leesbevordering, samen goed voor meer dan 3000 titels. Om je wegwijs te maken in dit inspirerende aanbod, kiest een medewerker van Iedereen Leest of een bezoeker elke maand enkele titels uit en vertelt je waarom die boeken de moeite waard zijn. Deze keer: de tips van Iris Vansteelandt, onderwijsexpert bij Iedereen Leest.
Gedichten als zwaard
“Goede kinderboeken zijn boeken die zich vanuit een kinderadem met de wereld bemoeien.”
Is literatuur, en specifiek kinderliteratuur, nog van enige maatschappelijke waarde? Kun je zo hard zwiepen met een gedicht dat het een zwaard wordt? In deze Frans Kellendonklezing gaat Edward van de Vendel op zoek naar het antwoord op deze vandaag de dag pijnlijk urgente vragen.
Een kinderboek is geen “boekje dat over een giraf gaat of over een beertje dat net als een mens doet”, stelt van de Vendel. Een goed kinderboek maakt indruk op de lezer en heeft de potentie een ‘Lievelingsboek’ te worden en levert een ‘Leeservaring’ van ‘Levensbelang’ op. Uit berekening schrijven voor jonge lezers is dus niet onschuldig, geeft van de Vendel mee. Schrijven zou steeds met de nodige intentie, waarachtigheid en relevantie moeten gebeuren, alleen zo klopt de adem van een (kinder)boek op het juiste ritme.
De menselijkheid die in de politiek, op de sociale media en aan de talkshowtafels vaak ontbreekt, is volgens van de Vendel wel terug te vinden in de verhalen van bijvoorbeeld Annet Schaap, Pim Lammers, Jan Paul Schutten en talloze andere kinderboekenauteurs. “Hoe kan het dat wij, kinderboekenschrijvers - en schrijvers in het algemeen, maar toch vooral kinderboekenschrijvers - hoe kan het dat wij de maatschappij niet beter beïnvloeden?” Bibi Dumon Tak als minister-president, schuift van de Vendel als voorstel naar voren om hier verandering in te brengen. En hij vult het kabinet meteen verder aan met ministers waar (hopelijk) velen instant voor zouden tekenen. “Politici zouden het fortuin dat verbinding en respect ons oplevert moeten waarderen en implementeren. Er zou economisch onderzoek moeten komen naar het kapitaal dat in vriendelijkheid schuilt. Niet omdat dat goddomme leuk is, of lief, maar omdat het goddomme beter is, productiever. Omdat haat achterlijk is, en liefde wijs.”
Helpt die kinderadem, die vriendelijke bezieling tegen de wreedheid en het gebrek aan menselijkheid en verbinding in de wereld? Die vraag beantwoordt van de Vendel met een welgekozen treffend gedicht van Herman De Coninck:
POËZIE
Zoals je tegen een ziek dochtertje zegt:
mijn miniatuurmensje, mijn zelfgemaakt
verdrietje, en het helpt niet;
zoals je een hand op haar hete voorhoofdje
legt, zo dun als sneeuw gaat liggen,
en het helpt niet:zo helpt poëzie
Of met de woorden van de Vendel: “Als de adem in het boek maar klopt.”
De functie van onschuld - Edward van de Vendel (Frans Kellendonk-lezing, Vantilt, 2026)
Zoeklichten
Dat kinder- en jeugdliteratuur een grote maatschappelijke waarde heeft, wordt helder benadrukt in het handboek Zoeklichten bij de studie van jeugdliteratuur. Kinderboeken zijn veel meer dan verhaaltjes voor het slapengaan: ze spiegelen de wereld, keren die soms zelfs om, en nodigen lezers uit om na te denken over hoe het anders kan. Omdat de wereld voortdurend verandert, beweegt ook de jeugdliteratuur mee en dit handboek helpt lezers om die dynamiek te begrijpen.
Het boek verkent drie grote ontwikkelingslijnen: hoe jeugdliteratuur zelf evolueert, hoe maatschappelijke en geografische contexten auteurs en lezers beïnvloeden, en hoe literatuuronderzoek nieuwe methodes en invalshoeken ontwikkelt. Die veranderende blik vraagt om een nieuw handboek dat richting geeft in een rijk en veelzijdig veld.
Tien thema’s staan centraal, waaronder macht, leeftijd, ruimte, wetenschap, diversiteit, creatieve processen, media en culturele uitwisseling. Telkens wordt onderzocht welke rol jeugdboeken spelen in het denken over deze thema’s, ondersteund door concrete casussen die theorie en praktijk verbinden.
Onderzoekers en docenten Vanessa Joosen, Helma Van Lierop-Debrauwer, Sara Van den Bossche, Suzanne van der Beek, Frauke Pauwels en Emma-Louise Silva nodigen studenten, leerkrachten en leesbegeleiders uit om met een frisse blik naar jeugdliteratuur te kijken en zetten zo het kinder- en jeugdboek vol in de schijnwerpers.
Wie zich verder wil verdiepen in de rijkdom van het Nederlandstalige kinderboek, vindt in het gelijknamige boek van Irena Barbara Kalla en Frauke Pauwels een inspirerende aanvulling. Ook daar staat de grenzeloze diversiteit centraal, bekeken vanuit uiteenlopende invalshoeken en met aandacht voor actuele thema’s. Centraal in dit boek staat de wisselwerking tussen Nederlandstalige kinder- en jeugdliteratuur en talloze andere domeinen: literaturen in andere talen, culturen van andere landen, literatuur voor volwassenen, beeldende kunsten, theater en het onderwijs.
De auteurs kiezen resoluut voor een open blik en laten het kinderboek vrij bewegen over grenzen heen, op zoek naar nieuwe inzichten en ontmoetingen.
Zoeklichten bij de studie van jeugdliteratuur - Vanessa Joosen, Helma Van Lierop-Debrauwer, Sara Van den Bossche, Suzanne van der Beek, Frauke Pauwels en Emma-Louise Silva (Tilburg University, 2025)
Kind als burger
“Think harder,” I try to say with my books.
And I try to remember what C.S. Lewis said about books for children: “No book is really worth reading at the age of ten which is not equally (and often more) worth reading at the age of fifty. The only books we ought to grow out of are those which it would have been better not to have read at all.”
(Meg Rosoff)
Veelvuldig bekroond auteur Meg Rosoff sluit haar bijdrage aan de derde tip in deze reeks af met bijzonder rake woorden. Het is een bundel waarin kinder- en jeugdliteratuur en meer specifiek het kind als actieve handelingsbekwame burger nadrukkelijk centraal staat.
De auteurs tonen hoe de handelingsbekwaamheid van kinderen en jongeren lijkt toe te nemen in uiteenlopende domeinen. Tegelijkertijd maken ze duidelijk welke hindernissen jonge mensen toch nog steeds ervaren wanneer zij daadwerkelijk willen deelnemen aan een samenleving die nog altijd sterk door volwassenen wordt gestuurd.
Deze door Vanessa Joosen geprezen bundel is uitgesproken interdisciplinair en brengt bijdragen samen uit onder meer de kinder- en jeugdliteratuurstudies, media- en technologiestudies, ecofeminisme en andere onderzoeksvelden. De auteurs nodigen lezers uit om agency te begrijpen als een netwerk van relaties: tussen kinderen onderling, tussen kinderen en volwassenen, en tussen kinderen en instituties. Het boek onderzoekt hoe deze relaties met elkaar verweven zijn en probeert de complexiteit die daaruit voortvloeit te ontrafelen.
How the future of the planet looks depends on children. It is vitally important to take their minds seriously. (…) Garbage in, garbage out.
Bring them up to question authority, to understand the power that resides in their own heads, the power to write a new story for the future – and the world has a chance.
(Meg Rosoff)
Child as Citizen: Agency and Activism in Children's Literature and Culture - Giuliana Fenech, Meg Rosoff e.a. (University Press of Mississippi, 2025)
Meer tips uit de vakbib
Ontdek hiernaast nog meer titels uit onze rijke collectie van de vakbibliotheek, of plan je bezoek aan de vakbib.
