Tips uit de vakbib: Jante Borremans
In de vakbibliotheek van Iedereen Leest vind je een unieke collectie vakliteratuur over jeugdliteratuur en leesbevordering, samen goed voor meer dan 3000 titels. Om je wegwijs te maken in dit inspirerende aanbod, kiest een medewerker van Iedereen Leest of een bezoeker elke maand enkele titels uit en vertelt je waarom die boeken de moeite waard zijn. Deze keer: de tips van onderzoeker Jante Borremans, die de vakbib al meermaals gebruikte voor haar studies.
Jante Borremans is als onderzoeker verbonden aan de Universiteit Antwerpen en de KU Leuven. Haar onderzoek focust zich voornamelijk op sprookjes en hun adaptaties binnen de jeugdliteratuur. Voor Jeugdboekenmaand, die in maart 2026 in het teken van dieren staat, schreef ze een bijdrage over boeken die dieren op de voorgrond plaatsen. Ze bezocht al meermaals de vakbibliotheek van Iedereen Leest, en licht graag enkele titels uit.
Dieren met broekjes aan, een probleem voor het klimaat?
Hoe komt het dat er zoveel dieren in kinderboeken te vinden zijn? En waarom vinden we het zo normaal dat die allemaal spreken en broekjes dragen (of net niet, hé Winnie)? Antropomorfisme, of dieren die zich als mensen gedragen, is een interessant thema in de kinder- en jeugdliteratuur dat nog steeds te vaak als vanzelfsprekend wordt gezien. De auteurs van dit boek, You en Kelen, proberen aan de hand van theorieën en gedichten beter te begrijpen waarom we dat nu zo normaal vinden. Ze besprekenhoe volwassenen aan kinderen een wereld voorstellen die hoofdzakelijk ‘de mens’ centraal plaatst. Dieren zijn er in dat geval vooral om ons iets over onszelf te leren. Daarbij vergeten we soms dat dieren op zichzelf ook heel waardevol zijn.
Het boek speelt ook in op hedendaagse problematieken zoals klimaatverandering: welke diersoorten worden bedreigd? Wat is onze rol daarin als mens? Het verwijst daarbij ook naar onder meer de 'Youth For Climate' protesten in 2018 en daarna. De auteurs werpen zo een ecokritische blik op jeugdliteratuur, een thema dat groeiende belangstelling krijgt.
You, Chengcheng, and Christopher Kelen / Poetics and Ethics of Antropomorphism: Children, Animals, and Poetry (Routledge, 2022)
Een plattegrond van het sprookjesbos
Hoe zitten sprookjes nu eigenlijk echt in elkaar? Vanop dat punt vertrok ook mijn eigen onderzoek naar het magische bos en de verre koninkrijken. Warners bloemlezing van belangrijke sprookjeselementen in Once Upon a Time. A Short History of the Fairy Tale is een werk waar ik vaak naar teruggrijp. Marina Warner is namelijk een vaste waarde in de studie van sprookjes en het is dan ook ideaal om hier te beginnen als je wat meer wil weten over hoe deze canonieke verhalen in elkaar zitten. Warner begint haar boek met het sprookjesgenre als een gevarieerd landschap voor te stellen. Doorheen dat landschap neemt ze je mee, langs bekende wegen, zoals "Roodkapje," maar ook minder gekende routes, zoals "De Gouden Vogel" of "Vasilisa."
In ongeveer 200 pagina's en negen hoofdstukken word je geïntroduceerd tot verschillende aspecten van sprookjes, waaronder de verteller, maar ook magie, verbeelding en magische wezens. Het boek is heel toegankelijk en stijlvol. Daarom leest het ook vrij vlot, wat ik altijd kan appreciëren.
Marina Warner / Once Upon a Time. A Short History of the Fairy Tale (Oxford University Press, 2016)
Hondenmama's exposed!
Ik grap soms dat de hond meer mijn mama's kindje is dan ikzelf. Dat is niet alleen bij mij het geval, durf ik te stellen. Hoewel we ons soms oncomfortabel voelen om kinderen en huisdieren in dezelfde zin te noemen, leggen de auteurs van dit boek de vinger op wat ze de babification van huisdieren noemen. Ze merken op dat we ons huisdier toch vaak als ons extra kindje zien. We kopen er speelgoed en soms zelfs kledij voor, we sturen ze naar een opvang en vertellen hun in detail hoe onze dag is geweest.
De statuten van kinderen en huisdieren zijn beide zeer flexibel en komen wel vaker in elkaars vaarwater terecht. Onder meer daarom komen dieren ook zo vaak voor in jeugdliteratuur. Het kind en het dier gaan immers regelmatig samen als twee gelijken op avontuur in kinderboeken. Dit boek belicht verschillende situaties waarin het statuut van het dier of dat van het kind in vraag wordt gesteld: hoe Toto en Hedwig bestaan in functie van hun jonge baasjes, maar ook hoe dieren als bagage worden gezien tijdens het reizen en zelfs hoe kinderen met een donkere huidskleur in de achttiende eeuw gereduceerd werden tot huisdieren.
Het boek spreekt niet alleen over literatuur, maar ook over culturele studies, sociologie, muziek en visuele cultuur. Het brengt daarbij verschillende auteurs samen over continenten heen. De culturele verscheidenheid die daarmee gepaard gaat, maakt het boek dan ook extra interessant in het kader deze jeugdboekenmaand. Een multiculturele blik op dieren is namelijk, naar mijn mening, cruciaal om zoveel mogelijk jonge lezers te bereiken.
Anna Feuerstein en Carmen Nolte-Odhiambo / Childhood and Pethood in Literature and Culture: New Perspectives in Childhood Studies and Animal Studies (Routledge, 2019)
Meer tips uit de vakbib
Ontdek hiernaast nog meer titels uit onze rijke collectie van de vakbibliotheek, of plan je bezoek aan de vakbib.
